07 December 2016

Laoch na Laochra

Bhí saothar seo Réamoinn Uí Ciaráin i measc na leabhair a bhronn Foras na Gaeilge orm píosa siar. Idir seo is siúd, níor scríobh mé faic faoi anseo. Cuid den chúis ná nach bhfuil an t-iomlán léite agam fós.

Tá an dúrud den ábhar ó na lámhscríbhinní agus an béaloideas faoin Rúraíocht cnuasaithe idir na clúdaigh anseo ag Réamonn. Tá a athinsint sách dílis do na bunleagan, rud ar gá dul i gcleachtadh air agus an cúis nár léigh mé ó tús go deireadh in aon racht amháin mar is nós liom. Leabhar téagartha tagartha atá ann, a bhfuil ionad buan ar an leabhragán dlite do. Ní saothar tur acadúil atá ann áfach, ach bailiúchán de sheoda litríochta agus snas curtha orthu.

Is maith liom filleadh ar an saibhreas ann ó am go chéile. Feictear dom freisin go mbeidh leas le baint as freisin ag scríbhneoirí Gaeilge ar mian leo saothar nua a chruthú ó claisicí na Rúraíochta.

Ní hé ealaíon Dara Vallely an cineál saothar is ansa liom, ach ní mór a admháil go bhfeileann sé go maith don spleodar sna scéalta, a riastradh féin sna línte agus dathanna.

Tá creidiúint ag dul do chách a raibh lámh acu san saothar uaillmhianach seo.

Laoch na Laochra
Réamonn Ó Ciaráin
Gael Linn

06 December 2016

Petra Oelker

Ní cuimhin liom anois cad a chas saothair Petra Oelker inár dtreo i dtosach.  Tá flosc chun cérinneacháin a léamh ar mo nuachar agus orm féin, is bhíomar go minic ag ceannach úrscéalta le Ellis Peters i siopa leabhar beag áitiúil i mBeirlín. Shamhlóinn mar sin gur mol an ceannaí leabhair Petra Oelker dúinn.

I Hamburg na 18ú aoise atá an sraith is iomráití aici. Rosina, ball de chompántas fán aisteoirí a bleachtaire. Bean a nochtar a cúlra buirgéiseach diadh ar ndiaidh. Fágann a cúlra go bhfuil sí ar a compord le teaghlach mór bhuirgéisigh ceannaithe.

Tugann sin scóip do Petra Oelker gach aicme i Hamburg na linne sin a tharraingt isteach ina hinsint lán sonraí agus daonnacht.

Sa bhreis ar an sraith le Rosina, tá dornán eile úrscéalta bleachtaireachta scríofa aici, idir stairiúil agus comhaimseartha.

Tá mná láidre atá beagán i leataobh ón sochaí lárnach iontu ar fad, rud a thugann deis di insint réalaíoch a thabhairt atá dílis don stair, cé nach mbeadh an tsaoirse céanna ag gach bean san ré atá faoi chaibidil.

(Fonóta- feictear dom gur minic staraithe i mbun pinn ar úrscéalta bleachtaireachta. Tá Rosina i féin bunaithe, de réir mo thuisceana, ar phearsa stairiúil a ndearna Petra Oelker taighde uirthi. Tá an taighde sin foilsithe ach níl sé léite agam.)

Níl fhios agam an bhfuil na leabhra aistrithe go Béarla. Molaim mar sin féin iad dóibh siúd ar breá leo bleachtaireacht.

05 December 2016

Bleachtaire mná

Ina cuid cainte ag Meanmanra faoi cheist na mban in úrscéalta stairiúla rangaigh Síle Ní Choncheanainn úrscéalta bleachtaireachta i rannóg na bhfear. Caithfidh mé a rá (agus dúras ar an lá) nach dtagann sin le mo thaithí léitheoireachta féin. Is breá liom cérinneachán. Agus mar a tharlaíonn is údar mná is mó a léim san seánra sin.

Ní hamháin go mbíonn mná ag scríobh na húrscéalta a thaitníonn liom - ach go hiondúil is mná atá i mbun bleachtaireachta.

Ritheann an dá sraith le Anne Perry liom, mar shampla. Tá siad lonnaithe i ré Victoria, mar sin bíonn fear i gceist mar bhleachtaire oifigiúil- an Cigire Thomas Pitt nó William Monk. Ach sa dá chás bíonn a nuachair lárnach i bhfuascailt na gcás. Gan Charlotte agus Hester ní bheadh scéal le reic. Go deimhin i sraith Pitt bíonn mná láidre neamhspleácha eile i gceist freisin.

Ansin tá Candace Robb ann, a bhfuil a húrscéalta lonnaithe sna meánaoiseanna. Cé gur le fear an príomhról - Owen Archer - arís tá a nuachar lárnach agus gníomhach sna scéalta.

Is manach le linn cogadh cathartha Rí Stiofán ┐an banimpire Mathilda i Sasana bleachtaire Ellis Peters ina sraith iomráiteach Cadfael. Níl an scóip céanna ansin do mhná ach táid ann agus tábhachtach.

Bleachtaire mná i Fidelma in úrscéalta Peter Tremayne atá lonnaithe in Éirinn ársa. Bíonn blas síolteagaisc ar na húrscéalta seo scaití, agus é ag idéalú an Eaglais Ceilteach agus ag damnú eaglais na Róimhe.

Ar ndóigh is tríd súile an lae inniu a fheictear an stair in úrscéalta, agus is minic ceisteanna an lae inniu faoi chaibidil dáiríre.

Tá scríbhneoir suntasach as gearmáinis, Petra Oelker ar banaisteoir fáin i Hamburg a bleachtaire. Ach measaim go bhfuil blagmhír dá cuid féin dlite di. Fillfidh mé ar an gceist dá réir.

04 December 2016

Ardrí

Rás constaice atá i gceist leis an gcluiche Ardrí ó Leabhar Breac. Cheannaigh mé mar bronntanas lá breithe dom féin é le linn an samhraidh agus d'imir muid roinnt babhtaí é.
Chun dul thar na constaicí, is gá an cárta ceart a bheith ag imreoir - carta den arracht nó an cárta Fionn nó Bómall. De réir na rialacha ní fhaigheann gach imreoir ach cárta amháin ag an tús, agus faigheann cárta breise nuair a sháraíonn constaic. D'oibrigh an cluiche níos fearr dúinn nuair a roinn muid amach 3 chárta ag an tús. Tá na constaic ar fad bunaithe ar scéalta fiannaíochta. Is breá liom na cinn ar leith, an Giolla Deacair a thugann an imreoir ar seachrán ar feadh seal, nó an lios inar féidir le himreoir bheith gafa i bhfad.
Tá an obair ealaíona álainn (an obair ealaíona céanna atá sna leabhar san sraith Fionn ó Leabhar Breac). Is trua gur píosa imeartha plaisteach atá sa bhosca - bheadh adhmaid níos féiliunaí measaim ach is dócha gur ceist costais a bhí ann.
Cluiche taitneamhach boird atá ann, le gné straitéise sa mhéid is gur féidir le himreoir camchuairt an chonair seachtraí a ghlacadh ar féin ar mhaithe le breis cárta a chnuasach chun na constaicí ar an mbealach chuig an Ardrí a shárú.
Anois is an Nollaig agus saoire a druidim linn táim ag tnúth le roinnt deiseanna eile an cluiche a imirt!
Níl an cluiche ar fáil faoi láthair ón suíomh ach measaim go mb'fhéidir go bhfuil roinnt fágtha ag an Siopa Leabhair.

Mian na súl

Mar a bhfuil sa saol - mian na colainne, agus mian na súl agus mórtas maoine - sin nithe nach den Athair iad ach den saol.

Cathair shamhrata. Sráideanna plódaithe. Brollaigh ris. Tóineanna teanna. Cosa cuanna. Cuartha gan cheilt. Coimeanna seanga. A thiarcais, tá go leor acu níos óige ná do leanaí. Bí cóir. Ná nochtach do ghnúis drúis. Fútsa atá sé do mhiangas a smachtú. Dall do shúil. Ná stán.

Spreagtha ag dán de chuid Ciara Ní Éanacháin, dán a léiríonn go paiteanta mothúcháin mná óg a bhfuil a colainn ag péacadh agus a fhulaingíonn catsúil drúisiúla na bhfear.

03 December 2016

Na Díshealbhaigh

Tógadh mise trasna an bhóthair ó Leabharlann, agus ba chraosléitheoir riamh mé. Léigh mé cuid mhaith ficsean eolaíochta, agus tá meathchuimhne agam ar an úrscéal The Dispossed le hUrsula le Guin a léamh i bhfad siar.

Tá mo chuid spéise inti athmhúscailte le déanaí, agus ar ámharaí an tsaoil tá leabharlann trasna an bhóthair ón oifig s'agam.

Chuir mé fios arís ar an leabhar, mar sin.

Tá an scéal suite roinnt céadta bliain sa todhchaí, ar chruinne i bhfad i gcéin, ach go bhfuil daoine daonna ann. (Tá cúl scéal chun sin a mhíniú).

Tá pláinéad agus a ghealach i gceist. Tá cónaí ar an ngealach le roinnt glúin. Pobal ainfhlaitheach, ar díbríodh a sinsir ón bpláinéad. Ina measc a saolaítear laoch an scéil, Shevek. Fear a bhfuil bua neamhghnách fisice, agus é ar thairseach fionnachtain a chuirfidh ar chumas daoine teachtaireachtaí a sheoladh ar an bpointe tríd an ollchruinne iomlán.

Ag tús an úrscéil tá sé ag dul go dtí an pláinéad, áit a bhfuil creachlathas i réim, agus atá scoilte freisin mar a bhí an domhain seo le linn an chogadh fuar. Áit freisin a bhfuil mná go hiomlán scoite amach ón saol acadúil agus gnó, sna haicmí a bhfuil maoin acu cibé. Ar an ngealach tá cothromaíocht iomlán idir fir is mná, cé go bhfuil macasamhail an phósadh ann ach gan de cheangal ach toil na beirte.

Gearann an insint idir an méid a thiteann amach ar an bpláinéad, agus amharc siar ar a óige agus a shaol ar an ngealach.

Ar an dóigh seo cíorann Ursula le Guin mórán ceisteanna, faoi ceart agus mícheart, cairdeas, dílseacht, saothrú. Léiríonn sí na deacrachtaí a eascraíonn as flaitheas agus ainfhlaitheas araon.

Ní ag tabhairt aitheasc a bhíonn sí, ach ag léiriú an méid atá le rá tríd na heachtraí sa scéal.

Táim ag ceapadh gur beag adhmaid a bhain mé as mar déagóir, seachas gurbh eachtraíocht den scoth a bhí ann.

Is taitneamh níos meabhraí a bhain mé as an athléamh. Tharlódh, i gceann scór bliain eile, go mbeadh pléisiúr eile san léamh.

Deá theist ar máistir ar a ceard.

Nod libh gur chum mé (sílim) an focal ainflaitheas mar nach bhfuil ainriail oiriúnach mar chuir síos ar an sochaí ar an ngealach.

01 December 2016

Seachrán Eoin

Bhí mé i láthair agus Alex Hijmans faoi agallamh ag Micheál Cronin mar chuid de Féile IMRAM agus cheannaigh mé an leabhar ar an oíche. Chuala mé á phlé ag Réaltán agus daoine eile ar chlár Aon Scéal ar Raidió na Life, agus go deimhin bhí Alex é féin faoi agallamh arís ag  Róisín Adams.

Bhí sé ráite ag Alex féin nach raibh aon ghean aige ar Eoin, pearsa lárnach an scéil. Fear a bhfuil 'máistreacht i gcearta daonna' aige, mura mhiste leat. Tagtha chun na Brasaíle chun buille a bhuaileadh ar son cearta na mbundúchasach atá sé, dar leis féin. Nó an ag teitheadh ó caidreamh a d'éiligh níos mó ná a theastaigh uaidh géilleadh atá sé?

Ainneoin an scolaíocht atá air, duine mí aibí é Eoin. Is beag réamh obair atá déanta aige, agus gan an Phortaingéilis sealbhaithe ró mhaith aige fiú. I ngrá lena aisling féin den bundúchasach uasal i dtiúin leis an dufair atá sé.

Luaigh Réaltán nach bhfuil mórán doimhneacht i gcuid den na carachtar eile. Is fíor sin, dar liom. Dáiríre an t-aon phearsa a fhaigheann muid léargas air ná Chico, fear atá i bhfeighil Brú do lucht surfála ar phlandáil crann cáco a bhí ag a mhuintir le cúpla glúin, ach atá san áireamh sa réimse atá geallta ag an rialtas do threibh bundúchasaigh. Geallta, ach gan faic déanta.

Tá cuid den talamh tógtha le lámh láidir ag an treibh, agus gabhann Eoin ina measc. Glactar leis, is bíonn sé in aontíos le deirfiúr duine de lucht ceannais na treibhe.

Gabhann sé le fána, gan mórán machnaimh ar an ábhar, ainneoin comhráití fhada le Chico.

Tá sé cuí measaim gur thug Alex an scéal go buaic foiréigneach a fhágann Eoin idir dhá thine Bhealtaine. É ann de thoradh a ghníomhartha éidreoracha féin.

Tagann deireadh tobann leis an scéal, é fágtha faoin léitheoir teacht ar a réiteach féin. Modh éifeachtach measaim.

Cuireann Eoin míchompord orm. Aithním roinnt dá thréithe ionam féin, seachrán, ag maireachtáil ó lá go lá.

Tá an chuí a chaitheann sé le mná míthaitneamhach, leithleasach. Ach inchreidte, measaim.

Tá lón machnaimh is dris coinsiasa san úrscéal.

An Tearmann
ISBN: 978-1-907494-66-6
Foilsithe: 2016

28 November 2016

Scéinséir alltarach

Ós rud é nach raibh faic cloiste agam faoin úrscéilín seo, is maith an rud gur sheol Cló Iar Chonnacht  cóip léirmheasa chugham!

Scéinséir atá ann, triantán grá- dhá thriantán grá dáiríre agus an mbean céanna ag spuaic an dá thriantán.

Tá an alltar lárnach san scéal, a insítear tríd léargais na pearsain éagsúla a thabhairt i caibidil ar leith. Taibhse duine acu. É ag iarraidh teachtaireacht a thabhairt don dream beo ach bac air.

Fear cathrach ag teitheadh ó strus na cathrach ar oileán mara. Lionn dubh ina chompánach aige, míshuaimhneas buan. É oscailte do fuinneamh, a mhothaíonn sé ach go háirithe i nDún ar an oileán.

Grá tintrí múscailte ann do bhean ar an oileán, agus inti dó, ach grá nach gcuirtear i ngníomh mar go bhfuil lámh is focal idir í is fear ón oileán.

Leathbhádóir an fhir céanna ag faire uirthi freisin.

Duine le Dia ar an oileán a fheiceann go leor.

Cor agus casadh sa scéal go deireadh amach, a thugann deis don údar plé le go leor téamaí: an tionchar ag strainséirí ar phobal beag dlúth, éad, saint, an alltar.

Scéal fuinte go maith.

Tá amscaíocht amháin ann. Tá an scéal ceaptha a bheith lonnaithe ar oileán nua de chuid oileáin Árann na Gaillimhe. N'fheadar cén fáth, mar go mbaintear feidhm as ainmneacha daoine cáiliúla san insint. Cé go bhfuil an oileán nua, tá dún ársa ann, agus an pobal ann le cúpla glúin ar a laghad...

Mar sin féin tá an chuid eile den scéal agus den reacaireacht láidir. Thaitin an scéal go mór liom agus measaim go raibh sé inchreidte, fiú agus an osréalachas go smior ann.

An Strainséir
Brian Ó Tiomáin
Cló Iar-Chonnacht
Tagairt: 9781784441432