13 October 2017

Béarla agus ríomhchlárú

Bhí mé ag éisteacht leis an mír de Motherfoclóir le Neal Ó Riain inné. Luaigh siad sa phlé go bhfuil mórán gach teanga ríomhaireachta bunaithe ar an mBéarla, fiú nuair is Ísiltíreach (Python Guido van Rossum) nó Seapánach (Ruby Yukihiro Matsumoto) a cheap. Is fíor gur labhair Grace Hopper ar oideachas a chuir ar ríomhaire, agus is cosúla an teanga rathúil COBOL  a chum sí le béarla nádúrtha ná teanga ar bith roimhe ná ó shin.
Ach tá sé míchruinn smaoineamh ar theanga daonna mar samhail ar theanga códaithe. Nodaireacht caol le brí cinnte le gach siombal is ea teanga ríomhchláraithe. Is fíor go mbíonn na heochairfhocail ina bhfocail béarla, nó cosúil leo. Ach is cúinge i bhfad an brí leo agus an séimeantaic agus comhréir atá bhailí. Eochairfhocail C atá sa pictiúr thíos, tógtha as an leabhar a bhí agam agus an teanga á fhoghlaim agam sna 1990í. Leabhar atá as Gearmáinis, ó tharla gurb ansin a bhí mé ag obair. As Bell Labs i Meiriceá a tháinig C, forbartha ar ríomhaire DEC PDP 7. Tá alt ar a stair, scríofa ag an dream a cheap, anseo. Is C cnámh droma na ríomhaireachta. D'fhorbair an meitheal céanna an córas oibriúcháin UNIX, agus is iad an dís sin atá laistiar de mórán chuile córas ríomhaireachta. Tá teangacha fearacht Python nó Java ag braith ar innill eile, atá scríofa i C.
Buntáiste C na go mbíonn, go hiondúil, tiomsaitheoir ar fáil do mórán chuile lár aonad próiseála (LAP). Sin eithne gach ríomhaire. Ar ndóigh bíonn a chód dénártha féin ag gach aonad acu sin. Ag tús ré na ríomhaireachta is na huimhreacha sin a bhí le cuir isteach ag an ríomhchláraitheoir. An chéad céim chun teibíochta ab ea  teanga dhíolama rud a chuir ar cumas an ríomhchláraitheora leagan measartha soléite dá chlár a scríobh, le neamónach ag seasamh don cód d'ordú, ADD mara shampla do suimiú. Arís is bunaithe ar Béarla atá na giorrúchán seo. Déanann díolamóir, clár ríomhaire ar leith, é seo a iompú go uimhreacha don ríomhaire.
Tá leibhéal teibíochta eile ann, C agus COBOL agus a leithéid. Bíonn tiomsaitheoir de dhíth chun iadsan a iompú, go hiondúil tríd céim i teanga dhíolama, go cód meaisín.
Bíonn na nodaireachtaí seo níos fusa a léamh agus a phlé, buntáiste mhór d'innealtóirí bogearraí.
Is minic laincisí ar leith ar teangacha ríomhchláraithe a bhaineann leis an timpeallacht a forbraíodh iontu iad.
Ba i FORTRAN a rinne mise mo chuid oibre ar an ollscoil. Níor úsáid mé féin cárta pollta riamh, ach bhí tráth ann gurb ar cártaí pollta a cuireadh ríomhchlár ar fáil don ríomhaire a rinne tiomsú orthu. Iarsma de sin ná nach bhfuil líne cód FORTRAN bailí mura dtosaíonn sé ag colún 7!
Ar ndóigh, díreach toisc go bhfuil na heochairfhocail i mBéarla, ní chiallaíonn sin gur gá d'ainmneacha athróga ná feidhmeanna a bheith as Béarla.
Ag tús mo ghairm mar innealtóirí bogearraí, bhí mé ag obair leis an teanga PL/M. Bhí na heochairfhocail i mBéarla, ach bhí ainmneacha athróga agus feidhmeanna bunaithe ar bhéarlagair theicniúil na cuideachta - as Gearmáinis. Tháinig an béarlagair sin slán cuid mhór nuair a d'iompaigh muid ar C, agus bhí an cuir síos fós as Gearmáinis freisin.
Rud coitianta atá anseo. Nuair a bhí mé, traidhfil blianta ó shin, ag féachaint ar na cáipéisí don córas vótáil leictreonach in Éirinn ba ceann de na criticí ná go raibh an bogearra comhairimh 'scríofa in Ísiltíris'. Fírinne an scéil ná go raibh sé i gcanúint den teanga Pascal, Delphi. Ach is comhlacht ón Ísiltír a bhí ina bhun agus béarlagair Ísiltírise in úsáid dá réir.
I mo chás féin, i dtreo deireadh mo thréimhse sa Ghearmáin, bhí mé ag obair ar tograí idirnáisiúnta. Béarla an lingua franca teicneolaíochta, agus dá réir is as béarlagair béarla a eascraíonn ainmneacha athróga agus feidhmeanna.
Is beag togra anois nach bhfuil amhlaidh, agus is tograí foinse oscailte cuid mhór de na bogearraí a scríobhtar anois.
Is é an gné is cumhachtaí faoi na tograí foinse oscailte ná go gcuireann siad leabharlanna saibhre feidhmeanna, atá go hiondúil profa go dian, nó ar a laghad úsáidte ag go leor daoine.
Fágann sin go bhfuil seans maith ann go bhfuil aon bhotúin iontu aimsithe. (Níl sé iomlán foirfe - tamall ó shin aimsíodh fabht tromchúiseach ar a baisteadh Heartbleed in openSSL, leabharlann atá ag croí go leor córais chun teagmháil slán a dheánamh thar an idirlíon).
Fágann teangacha, leabharlanna agus creatlaigh bogearra mar seo go bhfuil ar chumas an ríomhchláraitheoir aonair i bhfad níos mó a bhaint amach.
Le bheith éifeachtach, is gá líon mór úsáideoir a bheith ag na bogearraí. Fágann sin go bhfuil an lingua franca in uachtar ó thaobh béarlagair de. Is fíor go bhfuil tograí ann chun an cáipéisíocht a bhaineann le teangacha agus leabharlanna a chuir ar fáil i dteangacha éagsúla. Ach go bunúsach, tá béarla sách cruinn ina riachtanas do ríomhchláraitheoir.
Tá roinnt nodaireachtaí gan mórán eochairfhocail iontu, ach is tearc iad.
Ag tús ré na ríomhaireachta bhí fear darb ainm Konrad Zuse ag saothrú sa Ghearmáin. D'fhág teip na Gearmáine san dara Cogadh domhanda áfach gur beag tionchar a bhí ag an Ghearmáin feasta sa réimse agus níor scaip a dhearadh siúd, ná an teanga siombalach a dhear sé Plankalkül. Ábhar staidéar fós atá ann mar go raibh a choincheapa cuanna ach tá an lá leis an Anglasféar sa réimse dáiríre.
Agus le C, UNIX agus a gclann, ainneoin go bhfuil go leor saineolaithe den tuairim nach iad an réiteach is fearr. (Tá sraith aistí ar an ábhar ag fear darb ainm Richard Gabriel faoin teideal Worse is Better).
Rud eile (le filleadh ar an tús) a bhí a phlé ag Neal ná an teanga ríomhaireachta Áireamhán atá cumtha aige le eochairfhocail as Gaeilge. Chaith mé súil air, agus is togra spéisiúil atá ann. Shamhlóinn gur fhoghlaim sé féin go leor as - tá dianmhachnamh de dhíth chun coincheap a thuiscint agus saothar mar é a chuir i gcrích. Luaigh sé féin go moltach saothar an Choiste Téarmaíochta agus tearma.ie
Caolseans go mbainfidh mé feidhm as áfach. Is beag úsáid a bhíonn agam d'áireamhán.
Sa bhreis ar sin, tá nodaireacht Polannach in úsáid aige do na hoibreoirí. Tá sin éasca a scagadh le clár ríomhaireachta. Ach tá sé mí nádúrtha don úsáideoir daonna!

10 October 2017

Ceansú conriocht na mbogearraí

Chuir Dennis alt faoi mo bhráid le déanaí, ag maíomh go bhfuil modhanna nua ríomhchláraithe de dhíth chun 'apacailipsis bogearraí' a sheachaint. Dearadh ar leibhéal níos airde, ag baint feidhm as samhail agus giniúint cód uaidh an moladh a bhí san alt mar réiteach gach fhadhb.

Tá caint ar ghéarchéim i mbogearraí ó na 1960í ar a laghad. Bhí dhá chomhdháil faoi scáth NATO an uair úd leis na deacrachtaí a phlé, a d'fhág go raibh tograí níos daoire ná bhí beartaithe agus go raibh ag teip ar mórán acu a sprioc a bhaint amach.

Ó shin i leith, tá forbairt as cuimse tagtha ar chrua earraí ríomhaireachta agus tá, mar a deir an mana, bogearraí ag ithe an saol.

Níl leigheas tagtha ar an mbundeacracht áfach. Tá dearadh bogearraí deacair, agus anois is arís meabhraíonn tubaiste follasach é sin don bpobal ginearálta.

Is fíorannamh áfach gur botún simplí códála atá i gceist. Go hiondúil, fiú má tá botún códála bainteach leis an teip, bíonn cúinsí eile i gceist a nochtann an fhadhb. Cúinsí nár chuir na dearthóirí san áireamh.

Bíonn cúiseanna go leor leis sin. Má éiríonn go maith le bogearra, úsáidtear ar dhóigheanna nua é, nár smaoinigh na dearthóirí air. Nó go deimhin ar dhóigh a sháraíonn cúinsí a rinne na dearthóirí talamh slán daoibh. Cuirtear in úsáid ar ríomhaire nua é, nó i dtimpeallacht nua.

Sampla maith is ea tubaiste Ariane 5. Baineadh feidhm as braiteoir luasghéaraithe a d'oibrigh iomlán ceart in Ariane 4. Ach bhí Ariane 5 níos cumhachtaí agus luasghéarú níos airde i gceist, sa chaoi is go ndeachaigh an luach as raon agus gur theip ar an ríomhaire. B'éigean an roicéad a scrios toisc go raibh sé as smacht. (Bhí castachtaí eile i gceist, ach b'shin an splanc a ghin an teip)

Scríobh Fred Brooks aiste cháiliúil sna 1980í ag idirdhealú idir eisint agus aicíd (sa chiall fealsúnachta) bogearraí.

B'é a mhaíomh siúd gurb i ngleic leis na haicíd a bhí na forbairtí éagsúla modheolaíochtaí agus uirlisí ag dul i ngleic. Cuireann siad le táirgiúlacht cinnte, agus le cruinneas go pointe. Ach ní ghabhann siad i ngleic leis an mbundeacracht. Easpa cumas samhlaíochta na ndearthóirí!

Feidhmíonn samhail go maith i réimsí eile deartha de bhrí go seasann an samhail do rud éigin san fíor saol, agus is féidir le fiú tútach meabhair éigin a bhaint as. Agus tá taithí na blianta leis na comhábhair, a húsáidtear arís is arís agus go bhfuil tuiscint maith orthu.

Ní fíor sin faoi bhogearraí, agus níl aon samhail aontaithe a thuigeann cách. Fiú le leithéid UML (an teanga aontaithe samhaildheartha)  agus ionsamhaileoirí fearacht Simulink tá an bunfhadhb ann. A bhfuil ón úsáideoir a cheapadh maille gach gné agus castacht, agus é sin a bhriseadh síos go mion i treoir do ríomhaire.

Ní haon iontas na tubaistí. An t-iontas ná, ar an mórgóir, go n-oibríonn rudaí sách maith an chuid is mó den am.

Gné nár luaigh mé, agus a chuireann go mór le castacht, ná go mbíonn an cuma air gur beag costas bogearraí a athrú, mar gur féidir (mar a chíonn muid uilig chuile lá) leasaithe a scaipeadh tríd na líonraí.

Rud a chuireann leis an deacracht nuair atá bogearraí idirspleácha ar ríomhaire nó guthán glic (atá i bhfad Éireann níos cumhachtaí ná ríomhairí na seascaidí!)

Ní chloífear an conriocht fós, ceal piléar airgid.

09 October 2017

Dé an chúis tósta?

B'shin ceann de na hábhar a tharraing Natalia Danzmann anuas sa chéad eagrán de phodchraoladh Cluasraon.

Tuigim di, go pointe. Níl sárú arán maith úr, agus baineann é a thíoradh go leor den blas agus den uigeacht as.

Ach agus mise ag fás aníos sna 70í agus 80í is beag rogha aráin a bhí ar fáil. An builín slisnithe geal an gnáth arán. Bhí leagan lán ghrán de ar fáil freisin, ach bhí sé beagnach chomh leamh céanna. Tá cúis gur Toastbrot a thugann na Gearmánaigh ar arán dá leithéid. Baineann tíoradh roinnt den leimhe as.

Bhí arán sóid ann, cinnte. Donn go hiondúil. Tá sin iontach blasta agus é úr ach téann sé chun leimhe go gasta. Cuireann tíoradh roinnt beocht ar ais ann.
Is cuimhin liom fós an féasta a chóiríodh mo Nana as cáca donn baile agus cáis cheddar leáite ag an greille ina sorn leictreach.

Thairis sin, bhí arán maith daor agus do ócáidí ar leith. Bhí bácús i Tír an Iúir, tí Eaton. Bhíodh arán bán iontach acu ar thug siad Vienna Roll. Bhí builín téagartha arán donn acu freisin. Anois is arís fuair muid bairín breac éadrom, geal.

I ndiaidh dom mo chéim a bhaint amach, bhog mé go Beirlín ar feadh deich mbliana. Oscailt súil an éagsúlacht agus fairsinge bia a bhí thall, i gnáth ollmhargaí. Tá cúrsaí athraithe abhus ó shin ar ndóigh, buíochas le hinimirce na bPolannach, Lidl agus Aldi agus nithe eile. Ach ag tús na nóchaidí bhí difríocht shuntasach ann. Chomh maith leis sin bhí bácúis coitianta thall agus lear mór builíní éagsúla ar fáil ó dubh dorcha go mín geal.

Thosaigh muid ag déanamh arán muid féin fiche éigin bliain ó shin le taos géar agus meascán plúr geal, lán ghráin agus bran. Slam síolta go hiondúil freisin, lus gréine agus puimcín.

É sin agus arán seagail ó Lidl is mó a ithim anois.

Fós féin, nuair atá an t-arán cúpla lá d'aois is féidir le tíoradh é athbheochan. Agus b'fhearr liom sin ná é chaitheamh amach!

Dé an chúis tósta?
Ní hansa. Athbheochan aráin!

06 October 2017

An tEaspag agus an Vaicsín

Tharraing agallamh le déanaí le hEaspag raic mar gheall ar a thuairimí ar an vaicsín a thugann imdhíonadh i gcoinne ailse béal na broinne. Ceist bheo atá ann, mar go bhfuil freasúra in aghaidh an vaicsín seo, agus vaicsín eile, ag cothú imní agus ag laghdú úsáid na vaicsín.

Neamh litearthacht eolaíochta is cúis le cuid mhór den imní, maraon le heaspa muiníne i saineolaithe agus amhras faoi ollchomhlachtaí atá ag fáisceadh brabús ollmhór as riachtanais sláinte an phobail.

Ó chuir Edward Jenner spéis i sciamh cailíní deas crúite na mbó, agus an cúis leis, tá vacsaíní tar éis go leor galair uafara a scuabadh chun súil. Ach is gá go mbeadh siad in úsáid go forleathan sa phobal chun bheith éifeachtach.

Ag an am céanna, de bharr teacht ar fáthmheas níos fearr, agus cuinsí timpeallachta tá galar nua fearacht uathachas a aithint, nó i gcás Gardasil (an vacsaín in aghaidh HPV) siondróim tuirse a bhuaileann mná óga sna déaga. Níl cúis aitheanta ag na galair seo. De bharr go n-aithnítear iad thart ar an aois céanna le dáileadh na vaicsín, táid ann a mhaíonn nasc idir an dá rud.

Tá na maíomha seo bréagnaithe ag eolaithe, ach tá frídín an amhrais láidir.

Scaiptear scéalta truamhéalacha agus treisíonn an amhrais.

De bharr go mbíonn eolaithe cúramach, meáite ina gcuid cainte, agus de bharr  nach dtuigeann an pobal forleathan a n-uirlisí, dóchúlacht mar shampla, ní cloistear a dteachtaireachtaí.

Sampla maith den neamh litearthacht eolaíochta seo ná meancóg an easpaig a mhaígh nach bhfuil Gardasil ach '70% sábháilte'. Bíonn amhras i gcónaí orm faoi%  agus rud teibí fearacht sábháilteacht. Sa chás seo, sé an ráiteas cruinn ná go dtugann an vaicsín imdhíonadh iomlán i gcoinne seacht as deich gcinn de na cúiseanna le hailse béal na broinne.

Ar ndóigh, an chúis a spréach daoine faoi chaint an Easpaig ná gur luaigh sé collaíocht agus peaca.

Trí teagmháil collaí a scaiptear HPV. Dáiltear é ar mhná óga sna déaga le bheith cinnte nach bhfuil siad gníomhach go collaí fós.

Cúis imní do roinnt é go mbeifí ag fógairt go bhfuiltear ag súil le mná a bheith gníomhach go collaí go luath tar éis an aois a mholtar é dháileadh. Go mbeifí ag treisiú dá réir ar an mbrú orthu géilleadh dá miangas féin agus miangas na bhfear thart orthu.

Is geall le dogma ag roinnt go bhfuil collaíocht breá folláin agus, má chleachtar 'go sábháilte' é, saor ó iarmhairtí.

Níl sé sin iomlán cruinn, rud a léiríonn an ardú i líon na cásanna de ghalar a scaiptear de bharr teagmháil collaí. Is fíor go maolaíonn coiscín, úsáidte i gceart, baol galar a tholg. Ach déantar meancóga. Agus teipeann ar coiscíní freisin.

Tá gné eile atá níos deacra a thomhas go heolaíoch, mar go bhfuil iompar daonna i gceist - an rud ar a dtugtar 'risk displacement'. Má shíleann daoine go bhfuil cosaint ar phriacail amháin acu rachaidh siad sa fiontar ar bhealaí eile.

Tharraing an Pápa Beinidict raic nuair a dúirt sé nach leor scaipeadh coiscíní le dul i ngleic le SEIF san Afraic. Ach tá an taighde ag an saineolaí Edward C Green ag teacht leis an méid a dúirt sé.

Is modh dlisteanach an priacail a bhaineann le hiompar a maítear a bheith mímhorálta a  lua mar a rinne an tEaspag, ach ní cheart braith air.

Tá fís dearfach ag an Eaglais don collaíocht idir fear agus bean, le meas agus grá eatarthu, grá atá oscailte do leanaí a tabhairt ar an saol. Cinnte tá íobairtí i gceist, gá an leithlis a smachtú. Ach is fíor sin faoi mórán gach rud fiúntach.

Teachtaireacht atá ann nach bhfuil glacadh leis go forleathan san saol faoi láthair.

Measaim áfach go raibh an Pápa Pól fáidhiúil nuair a dúirt sé gurb é an toradh ar úsáid frithghiniúint (agus cuimhnigh gur laistigh den pósadh amháin a bhí á phlé aige) ná easpa measa agus leithlis.

Measaim go léiríonn an saol go raibh an ceart aige, agus go bhfuil leithéidí Tinder agus modhanna eile caidreamh fánach a scaipeadh ag cuir le mí shonas agus deacracht caidreamh buan a chruthú.

Tá teachtaireacht dearfach morálta le scaipeadh, ach is ceart é bheith in éineacht le cruinneas eolaíochta. Rachaidh sé níos doimhne, ar ndóigh, mar ní thugann eolaíocht réiteach ar cheisteanna eitice.

Tá gá áfach le hoideachas idir eolaíochta agus morálta. Rud atá deacair agus muid ár dtumadh féin i ngeilleagar na hairde, ag cruinniú croíthe ar Twitter agus ordóga ar straoisleabhair.

Agus sin mo racht fadálach dhuairc go n-uige seo. N'fheadar ar éirigh liom fiú an méid a bhí uaim a rá a chuir go soiléir.

05 October 2017

Grace Harte

Grace (Kate Nic Chonaonaigh) & Leo (Dara Devaney)
Ní fhéachaim mórán ar teilifís, go háirithe ar teilifís nach bhfuil feiliúnach do m'iníon. Ach bím ag faire anois is arís ar dhrámaíocht ar TG4, má chloisim faoi (ar Twitter go hiondúil).
Léiríodh an scéinséir Grace Harte i dtrí ghála le déanaí. Tá bean an teidil pósta agus ag reáchtáil óstán lena céile Leo faoi súile géara a mháthair siúd. Tá an grá eatarthu éirithe stálaithe in imeacht na blianta, agus codarsnacht idir a stuaim chiúin siúd is a mian eachtraíochta sise.
Éagann an máthair i dtús an scannáin agus feiceann Grace deis tús nua don óstán. Tá Leo drogallach. Isteach le bithiúnach óg Danny, fear atá urraithe ag Grace chun tonnmharcaíocht a chuir ar fáil. Treisíonn seisean mian Grace agus eascraíonn caidreamh collaí as an ceangal.
Is deacair i mblagmhír a gceart a thabhairt do na carachtar iltoiseach atá cruthaithe i script láidir, go háirithe gan an scéal a mhilleadh. Fiú na carachtar tánaisteacha tá doimhneas iontu. Dhá thriantán grá, beirt fhear meallta ag Grace, beirt bhan meallta ag Danny.
Bearnaí aoise is cultúir. Bearnaí tuisceana ainneoin grá.
Mistéir agus murdar.
Scannán dubh agus bán. Úsáid an-éifeachtach guth Grace sa chúlra mar reacaire de chineál. Aisteoireacht colainne agus cuntanós.
Formhór an script as Gaeilge nádúrtha. Ní dheachaigh siad chomh fada le Corp agus Anam, áfach. Nuair atá an comhrá lasmuigh den cliar lárnach iompaítear ar Bhéarla, i nglaonna gutháin ach go háirithe. Táim idir dhá chomhairle faoi sin. B'fhéidir go gcuireann sé fál éifeachtach thart ar an dream atá san eangach tragóideach atá fite as saint, drúis agus grá.
Seo céad toradh an scéime Cine4, agus tá sé fíor mhaith!

03 October 2017

Diamhasla agus masla

Airteagal 6 1 i
...
Aon ní diamhaslach nó ceannairceach nó graosta a fhoilsiú nó a aithris is cion inphionóis é de réir dlí.

I measc an rabharta reifrinn atá ar na bacáin ag an rialtas táthar ag moladh an tAirteagal seo a leasú, chun deireadh a chuir leis an tagairt do dhiamhasla. Ba mhithid. Ní raibh, go bhfios dom, ionchúiseamh rathúil faoin Airteagal riamh. Tharraing sé caint roinnt blianta siar nuair a leasaigh rialtas Fianna Fáil an dlí, ag iarraidh foclaíocht de chineál éigin a chuir air, agus ag cuir pionós airgid in áit an tréimhse carcair a bhí faoin seanreacht. Bhí corraíl le déanaí nuair a rinneadh clamhsán faoin acht sin faoin fear grinn is tráchtaire Stephen Fry. Mar a tharlaíonn sé ní raibh an té a rinne an ghearáin ag maíomh go raibh sé fhéin maslaithe - bhí sé follasach go raibh sé ag iarraidh drochchlú a tharraingt ar an dlí. Ní dheachaigh an cás ró fhada.

Ach cé nach bhfuil feidhm leis an dlí, is drochrud é bheith ar na leabhair. Tá sé dochrach dlí a bheith ar na leabhair nach bhfuil sé i gceist go gcuirfí i bhfeidhm riamh é.

Tá gné eile freisin - tá tíortha ann, dtíortha Moslamacha ach go háirithe, ina úsáidtear dlíthe diamhasla chun cearta daonna a shárú.

Is deacair do Rialtas na tíre seo cuir ina choinne sin agus an foráil sa bhunreacht.

Sé an rud faoi srianta ar shaoirse cainte ná go bhfeidhmíonn siad ar mhaithe leis an gcinsealacht, pé acu a chuirtear i bhfeidhm go gníomhach iad nó go mbíonn tionchar indíreach i gceist.

Tá súil agam mar sin go leasófar an Airteagal go cúramach ar mhaithe le breis saoirse.

Bheadh an imní orm dá gcuirfí, mar atá tarraingthe anuas ag roinnt tráchtairí, fuathchaint in áit diamhasla.

Níl aon cheist ach go bhfuil cosaint dlite do dhaoine ó fuathghríosadh agus caint a spreagann foréigin.

Ach go minic is cód fhocal fuathchaint do tuairimí a thagann salach ar an gceartchreideamh measúil. Fíricí mí chompordacha san áireamh.

Tá baol ann don dioscúrsa poiblí má húsáidtear an dlí chun cosc a chuir ar plé ar thuairimí áirithe, más leor lipéad a chuir ar dhuine chun gan dul i ngleic lena thuairimí.

Ní hionann sin a rá go bhfuil clár raidió nó colún nuachtán dlite do gach duine ar imeall an dioscúrsa poiblí.

Ach ba cheart go mbeadh an dlí coiriúil ag cosaint an pobal, ní an cinseal.

Tá cosaint dlite ó bhréaga agus ón gríosadh fuatha. Ach is tríd na bréaga a nochtadh, cur ina gcoinne is ceart sin a dheánamh seachas le bagairt dlí coiriúil.

Tá súil agam go mbeidh breis saoirse mar thoradh ar an leasú seo, seachas slat eile chun saoránaigh mí chompordacha a lascadh.

02 October 2017

Ibrahim Halawa

Saoránach de chuid na hÉireann ach de bhunadh na hÉigipte é Ibrahim Halawa. Gabhadh é féin agus a dheirfiúracha i measc slua mór daoine i Mosc i ndiaidh agóid ar son uachtarán na hÉigipte a toghadh go daonlathach ach a cuireadh as oifig ag an arm. Uachtarán a bhí ina bhall den bráithreachas Moslamach, eagraíocht idirnáisiúnta polaitíochta.

Tá athair Ibrahim Halawa ina cheannaire Moslamach san tír seo, agus é de réir gach cosúlacht, báidhiúil don  mbráithreachais (ar a laghad).

Saoradh na deirfiúracha ar bhannaí agus scaoileadh abhaile iad. Le ceithre bliana bhí Ibrahim Halawa i ngéibheann agus an olltriail a raibh sé páirteach ann á chuir ar athló arís is arís. Fuarthas neamhchiontach é ar na mallaibh, agus a dheirfiúracha freisin. Ach de bharr páipéarachais tá sé fós faoi ghlas.

D'eagraigh na deirfiúracha feachtas láidir chun a chas a choinneáil i súile an phobail. Ní cosúil go raibh mórán toradh air, ach tá taidhleoireacht i gcásanna mar seo casta. Níl mé cinnte ach measaim go raibh údarás na hÉigipte ag maíomh gurb saoránach dá chuid é. Cuireann sin dris chosáin dleathach roimh taidhleoireacht. (Tá suas le cúigear saoránach Gearmánach de bhunadh na Tuirce faoi ghlas sa Tuirc faoi láthair ainneoin dícheall Rialtas na Gearmáine)

Le linn an fheachtais sin agus go háirithe tar éis an bhreith go raibh siad neamhchiontach bhí go leor atá gránna á rá agus á scaipeadh ar líne acu siúd a bhfuil tuiscint chúng ciníoch acu ar cad is Éireannach ann.

Tuiscint atá mícheart dar liom, agus bunoscionn leis an stair chomh maith.

Tá inimirce ó thíortha éagsúla ag fás gan amhras ó dheireadh an chéid seo chaite. Ach ní raibh an tír seo riamh chomh scoite amach ná chomh íon is a shilfeá ón mbladar acu.

Mar sin féin, ag féachaint ar an méid atá ag tarlú ar fud na hEorpa, ní mór a rá gur cúis dlisteanach imní an Ioslam pholaitiúil. Go háirithe an tionchar atá á imirt aige ar sliocht imircigh nach raibh glacadh leo sna pobail ina raibh siad ina saoránaigh.

Ar feadh seal bhí dóchas agam go bhforbródh AKP na Tuirce leagan daonlathach Ioslamach. Faraor faoi Erdogan tá siadsan freisin bogtha i dtreo leagan eisiach éadulangach. Agus maraon le tíortha antoisceacha fearacht an Araib Shádach, tá siad ag gríosadh fuatha i measc ógánaigh a mhothaíonn nach bhfuil glacadh leo sna tíortha a bhfuil saoránacht acu. Is liosta le háireamh na sléachta atá tionscnaithe ag ógánaigh éadóchasacha a tháinig faoi thionchar fuathghríosóirí a theagascann leagan chúng éadulangach Ioslam.

Tá deis agus priacal ag baint le filleadh Ibrahim Halawa (ach a bhfillfidh sé). De bharr an fheachtais, tá a phríobháideachas caillte aige, agus ní dócha gur féidir sin a thabhairt ar ais dó.

Tá ceithre bliana caite i mbraighdeanas aige, agus ní fios cé na tionchar a imríodh air. Is cosúil go raibh easláinte ag cuir as dó.

Tá sé riachtanach go bhfaigheadh sé deis a oideachas, a réabadh de bharr an tréimhse príosúin, a chríochnú. Tá sé riachtanach go bhfaigheadh sé deis ceart imeascadh (níos fearr ná a athair nach dtig leis labhairt le pobal na tíre ach tríd ateangaire!).

Caithfear iarracht coinsiasach a dheánamh Ibrahim Halawa agus ógánaigh mar é a cheangail isteach sa phobal. Tá cearta ag dul le saoránacht. Ach tá dualgais freisin agus is gá féachaint chuge go bhfuil saoránaigh idir nua agus sean ag cloí leis an dlí.

Ní mór dúinn foghlaim as taithí na hEorpa agus bheith airdeallach faoi fórsaí ó laistigh nó lasmuigh atá ag scaipeadh síol an easaontais agus fuatha.

Is féidir iarracht imeasctha a éileamh ar saoránaigh ó chúlra eile agus go deimhin ar inimircigh nach bhfuil saoránacht bainte amach acu, ná fonn orthu sin a dheánamh.

Ach is gá doirse a oscailt freisin.

Deis atá i filleadh Ibrahim Halawa le léiriú go ndéanfaidh an stáit cúram de shaoránach atá tar éis fulaingt. Tapaítear é!

27 September 2017

Fearann na ngluaisteáin

Turas gnó. Lasmuigh de Pittsburgh. Motel. Oifig trasna an bhóthair. Shúil ina threo. Soilse coisithe ambaiste! Carr stoptha in aice leo. Fear in éide in aice leis, cuma phóilín air. Nuair a tháinig gar do chonaic ainm na comhlachta air! Céim bhreise de dhíth, ainneoin trasnú coisithe. An carr diaga!

26 September 2017

Berlin, Ecke Schonhäuser, 1994

Magistratschirm. U-bahn os cionn na sráide. Thíos faoi go leor daoine, ina measc daoine ísle ón Áis. Toitíní bradacha á dhíol acu. Go tobann, mionbhus mór glas. Dóirse oscailte go grod. Fir móra láidre ag léimt amach de ruathar reatha. Scaipeadh na mion éin ar na díoltóirí. Níor éalaigh siad uilig.

Arán bananaí

Tá sé de nós agam banana isló a ithe. Itheann daoine eile sa teaghlach iad freisin. Ach ní maith le héinne againn iad ach a éiríonn siad bog. Is deacair díreach an méid ceart bananaí a cheannach áfach, agus mar sin bíonn scaití roinnt atá ag iompú dubh againn. Tá col agam le bia a chuir amú, mar sin, sin fadhb.

Réiteach na faidhbe? Arán bananaí a dheánamh! Tá sé blasta, agus maireann thart ar seachtain (ach is gnách é bheith ite faoi sin).

Bhíodh im san oideas agam, ach lá amháin chuir mé san oigheann micreathoinne lena dhéanamh bog an t-im. Rinne mé dearmad air agus d'iompaigh an cáca amach ar a laghad chomh blasta gan é. Níor bhac mé le him ó shin.

Seo na comhábhair anois agam:
350 g plúr
250 g siúcra donn
Taespúnóg cruachta púdar bácála
Beagáinín noitmige
Trí ubh
Ceithre banana brúite go maith (bainim feidhm as gléas cumaiscthe)

Is féidir roinnt gallchnó briste a chuir tríd freisin.

Níl le déanamh ach an t-iomlán a mheascadh go maith agus é a bhácáil. Oigheann le fean atá againn agus go hiondúil is leor uair a chloig ag 180ºC.

Bainim feidhm as bior cocaireachta lena chinntiú, má thagann sé amach glan, tá an cáca réidh! (Braitheann sé ar líon is méid na bananaí!)

Blasta!

22 September 2017

Thatchers of the Acropolis: Seisiún Múscraí

Anocht Oíche Chultúir. Seachnaím sluaite go hiondúil, ach mheall ceolchoirm grúpa Mharcuis amach mé. Thapaigh mé an deis freastal ar rud nó dhó eile, ach is ar Seisiún Múscraí in Áras Uiscebhealaí Éireann a bhí mé dírithe. (Ionad atá rud beag imeallach cibé, ag Dug na Canálach Móire).

Bhí roinnt sean taifead de chuid Thatchers of the Acropolis cloiste agam, cionn is gur fhoilsigh Marcus iad roinnt blianta ó shin ar a bhlag.

Ach foireann nua a bhí i gceist, Marcus agus a mhac Naoise, Rónán agus a mhac siúd Sulán i mbun ceol is canadh, agus Naoise eile i mbun draíocht leictreach le píosaí réamh thaifeadta cainte is ceol.

Taibhe snasta a bhí i gceist, amhráin Cór Chúl Aodha pósta le filíocht de chuid Mharcuis agus file eile (Dónal Ó Liatháin má thug mé a ainm i gceart liom). Cros pailniú éifeachtach idir cantaireacht binn agus uirlisí idir leictreonach agus acustach. Bhain Rónán ceolta sí as harmonium lámh oibrithe, agus bhí cnaga láidre á mhealladh as drumaí, ina measc droma a raibh cuma bosca air - cajon.

Bhí draíocht leictreach i gceist freisin le Naoise ag ríomhaire glúine agus le réimse gléasanna.

Ba cumasc idir mairgní d'athair Rónáin agus ceiliúradh ar Mhúscraí a bhí i gceist.

A bhuí le Féile Imbolc taithím féin Músgraí uair sa bhliain agus éistim aifreann le Cór Chúl Aodha. Bhí an fhuaim suntasach sin ceaptha ag na hoirfidigh ach a gcasadh féin bainte as. Mhothaigh mé mé féin ardaithe siar ó dheas, chonaic na radhairc.

D'fhéadfainn an ceol a shamhlú mar thionlacan d'fhíseán den ceantar. Bhí sé éachtach.

Rinne siad é chuir i láthair faoi dhó, agus d'fhán mé don dara léiriú. Beidh súil in airde agam do bhreis uathu!

Go deimhin, idir eatarthu bhí léiriú damhsa ó Sibéal Davitt agus chuir sí daoine ag damhsa (shleamhnaigh mise amach, tá mo chosa amscaí!)

Chan Naoise Mharcuis amhrán (dá chuid féin?) a léirigh nach fada ón gcrann a thiteann an úll.

Togra le faire air!

20 September 2017

Comhdháil Meanmanra: Sceideal

Dé Sathairn, an 28 Deireadh Fómhair, 2017

Campas na Naomh Uile, DCU, B.Á.C.

Am: 10:00-17:30

Páirceáil ar fáil saor in aisce ar an gcampas. 
Rochtain le Bus Átha Cliath - 1, 11, 13, 16, 33, 41, 41a,b,c, 44, 126
Bóthar Sord (Stop # 21/45)

Twitter: @Meanmanra
Ríomhphost: meanmanra@gmail.com


10.00 Oscailt na comhdhála leis an Ollamh Ciarán Mac Murchaidh

10.15 Dr. Liam Mac Amhlaigh: ‘An tAthair Colmán Ó hUallacháin agus Foclóir Fealsaimh (1958)’
            Cathaoirleach: Caitríona Ní Chléirichín

10.50: Róisín Ó Baoill: ‘An tSíocanailís sa lá atá inniu ann’
            Cathaoirleach: Caitríona Ní Chléirichín

Sos: 11.30 – 12.00


12.00: Dr. Floarea Virban: ‘Wittgenstein – verso una rifondazione trans-mentale della     filosofia. Grovigli filosofici, crampi mentali e la parola redime’ | ‘Wittgenstein – i     dtreo athmhúnlú trasmheabhrach na fealsúnachta. Snaidhmeanna fealsúnta, crampaí     meoin agus saoirse focail’ (aistriúchán Gaeilge comhuaineach ar fáil)
            Cathaoirleach: Andrea Palandri

Lón: 12.40

13.20: Seoladh Meanmanra 2016 leis an Dr. Éamonn Ó hÓgáin

14.00: Cormac Chambers: Anailís ar na hAthruithe i bPolasaí Seachtrach na Rúise Idir     2000 agus 2013 Trí Scagaire na hIompraíochta Oiriúnaithí
            Cathaoirleach: Seanán Mac Aoidh  

14.40: Dr. Fionnbarra Ó Brolcháin: ‘Dúthaigh Anama’ agus Geilleagar na hÉireann
            Cathaoirleach: Seanán Mac Aoidh


Sos: 15.20 – 15.40

15.40: Diarmuid Ó Lúing: An Blascaod Mór, John Moriarty agus an Fiantas
            Cathaoirleach: Séamus Barra Ó Súilleabháin

16.20: Dr. Breandán Ó Cíobháin: Eoin Scot Ériughein, Scoth Sua Iarthar Domhain
            Cathaoirleach: Séamus Barra Ó Súilleabháin
 

18 September 2017

Stefan Zweig

Ní raibh iomrá cloiste agam ar Stefan Zweig sula bhfaca mé an scannán sách osréalach Grand Hotel Budapest atá ceaptha a bheith bainteach lena shaothar. Phrioc sin m'fhiosracht ach ní dhearna faic faoi mar ní raibh fonn orm aistriúchán a léamh agus níl teacht éasca agam ar leabharlann Gearmáinise. Ansin agus mé ag treabhadh tríd saothair Adalbert Stifter ar an Kindle tháinig mé ar an réamhrá a scríobh sé do eagrán de Witiko. Chuaigh an friotal agus an smaointeoireacht i bhfeidhm orm.

Chuir Zweig lámh ina bhás féin sna daichidí, é ar deoraíocht de bharr na Naitsithe. Fágann sin a shaothar as cóipcheart agus saor dá réir ar an Kindle. Admhaím go bhfuil sé rud beag aisteach a bheith ag teacht i dtír ar uafás an ré úd chun cuir le mo leabharlann leictreonach, ach sin mar atá!

Tá dornán dá shaothar léite anois agam, ina measc a thuairisc dírbheathaisnéise Die Welt von Gestern - Erinnerungen eines Europäers (Saol an lae inné - cuimhní cinn Eorpaigh). Ba den buirgéiseacht Víneach é, sách rachmasach. An Giúdachas ligthe le sruth ainneoin a chairdeas le Theodor Herzl a chuir saothair luatha leis i gcló i nuachtán mór le rá. Ach an Eorpachas go smior ann, meas aige ar aosdána thoir is thall. Chuir sé de a phrintíseacht ag staidéar agus ag aistriú filí de chuid na Fraince agus na Beilge, agus ag saothrú le cuir lena gcliú i dtíortha na Gearmáinise.

Tubaiste dá réir dó ab ea an chéad cogadh domhanda. Cogadh a réab naisc áirithe agus a chuir deireadh le cairdis, ach a neartaigh agus bhuanaigh cairdis eile agus a neartaigh an síochánaí ann.

Faoi anáil an chogaidh agus lena linn scríobh sé leagan drámatúil de shaoil an fháidh Irimia, agus titim Iarúsailéim.

Tugadh deis dó é a chuir ar stáitse san Eilvéis agus éalú dá réir ón gcogadh. Bhí scata dá chairde liteartha ann roimhe, iad i mbun iarrachta tarrtháil a dheánamh ar shibhialtacht na hEorpa coitinne. Ghlac sé páirt gníomhach san iarracht.

Níor fhill sé ar (a raibh fágtha) den Ostair go dtí deireadh an chogaidh. Agus é ag filleadh  bhuail sé le traein an impire deireadh ag dul san treo eile, bailchríoch míle bliain staire....

Bhí ráchairt mhór ar a scríobhnóireacht sna fichidí agus tríochaidí idir ficsean agus beathaisnéis. Bhí lámh aige i bhforbairt an teach foilsiúcháin Inselverlag  a bhain clú amach as feabhas a dtáirgí (clú a lean tar éis an dara chogadh mór)

Tháinig deireadh tubaisteach leis sin agus bhí a leabhair i measc na saothair a dódh ag Naitsithe.

Feasta ba theifeach é agus a theanga, a uirnéis oibre, faoi théir de dheasca na hainghníomhartha a rinneadh inti. Ghoill sin go mór air, agus ainneoin an fháilte a chuir údaráis na Brasaíle roimhe ghéill sé don éadóchas. (Léigh mé réamhrá a shaothar ar an mBrasaíl, naomhsheanchas geall leis. Shíl sé gur parrthas iar chiníoch a bhí ann.)

Tá an scannán Grand Hotel Budapest lán de aicsean agus go deimhin de fhoréigin gáifeach. Ní mar sin atá ficsean Zweig. Ach tá macallaí ann.

Sna scéalta a léigh mé is minic aige an cuir chuige faoistiniúil. Sé sin, insítear scéal don údar mar dhea agus cuireann seisean go discréideach ós comhair an phobail é. Bhí macasamhail Zweig mar reacaire san scannán, ag éisteacht le scéal na laethanta a bhí.

Tá úrscéal nár chríochnaigh sé féin Rausch der Verwandlung (meisce an chlaochlaithe) a bhfuil codanna tábhachtacha de lonnaithe in óstán de chuid an uasaicme san Eilvéis. Bean óg a bhfuil a teaghlach íos meánaicmeach bánaithe de bharr an cogadh an laoch. Post aice de bharr fabhar gaol in oifig poist tuaithe. Cúram máthair i ndrochshláinte uirthi, iad beo ó lámh go béal i lóistín suarach. Gach unsa geana is sonas glanta aisti ag an gcruatan fhada.

Tugann a haint cuireadh dá máthair cuairt a thabhairt uirthi san Eilvéis, áit a bhfuil sí ar saoire lena fear agus fortún gnóthaithe acu araon. Éilíonn an máthair, a thuigeann an bail atá fágtha uirthi ag an cogadh, go rachaidh a hiníon. Téann, agus bláthaíonn ar feadh seal, feistithe agus coirithe ag a haint. Pléasctar a haisling ag bean formadach, agus díbríonn a haint í, eagla uirthi go nochtadh breis tochailt a scannal féin, an scannal a bhfuil a fear dall air ach a thug an cnapshuim di ar a bhfuil a saibhreas bunaithe.

Níl an dara suí sa bhuaile aici ach filleadh ar oifig an phoist. Tá a máthair éagtha ó shin, ach tá sí fós i ngéibheann. Toisc an spleodar agus saibhreas a bheith blaiste aici níl ar cumas filleadh ar a patuaire agus tá sí lán feirge is corrthónachta.

Cuireann sí aithne air, agus tugann grá d'fhear atá féin as alt san saol iarchogaidh. Fillte mall ón gcogadh, de bharr bheith sáinnithe sa Rúis tar éis na réabhlóide. Méar leis briste agus gan leigheas ceart i dtimpiste fánach. A áit dhúchais anois san Iodáil. Maoin a theaghlaigh scriosta ag an boilsciú. Gan cúnaimh le fáil ón Stáit. Ag braith ar phoist faoina chumas, agus a fhágann sa bhfaopach é.

Ceal airgid níl só i ndán dóibh ná bláthú grá. Socraíonn siad lámh a chuir ina mbás féin - ach tagann ar malairt intinne nuair a ritheann leis go bhfuil airgead mór in oifig an phoist agus go bhfeadfaí é chreachadh.

Tagann deireadh leis an úrscéal ag an bpointe go bhfuil an beart leagtha amach aige di, agus í tar éis glacadh leis.

Úrscéal iomlán amháin a d'fhág Zweig a foilsíodh lena linn: Ungeduld des Herzens (mífhoighne croí). Oifigeach macra ar bheagán maoine a thagann i dteagmháil le teaghlach shaibhir. I ngan fhios dó féin maslaíonn sé iníon an tí - cuireadh chun dinnéar faighte aige, mall de bharr cúrsaí oifige. Ní chuirtear in aithne i gceart é don gcomhluadar dá bharr. Bál iar proinn. Ar ball iarrainn sé amach ag damhsa iníon an tí - ní thuigeann sé gur bacach í. Níor a thuigeann sé a bhotún teitheann sé le teann náire. Ach déanann iarracht an lá dar gcionn leorghníomh a dheánamh. Téann an caidreamh i ndoimhneacht de dheasca a atrua di. Fágann a galar thuas seal thíos seal í. Réabtar eisean idir atrua agus mí fhoighne na hóige (agus brú piara freisin). Is léir faoi dheireadh go bhfuil sí i ngrá leis, ach de bharr a mheatacht seisean bíonn deireadh tragóideach leis an scéal.

Tá na scéalta atá léite agam láidir corraitheach. Níl gach rud léite fós agam, go háirithe a chuid saothair bheathaisnéise.

Tá mé thar a bheith sásta gur casadh i mo threo é. Tá lón marana ina saothair a chíorann an anam daonna go domhain.

17 September 2017

Aduantas aicme

Innealtóir ag taisteal do chruinniú. Eitleán. Traein. Traein eile. Dornán glaoch. Taxi faoi dheireadh. Óstán. Château. Ársa. Costasach. Ocrach. Proinnteach fós oscailte? Tá. An-chostasach. Fíor ghalánta. Cúinne ciúin. Iasc. Cloigeann fós air. Fíon geal. As áit i measc aos na gcultacha. Sáith ite.


11 September 2017

Cás aduain an Dochtúir Jekyll agus Mhr Hyde

Phléigh mé an t-aistriúchán seo le hIan Ó Caoimh ar phodchraoladh Club Leabhar. Sé Seán Ó Catháin a bhí sa chathaoir.

Leabhar spéisiúil. Léigh mé an bunleagan fadó agus mé sna déaga luatha, ach bhain mé i bhfad níos mó tairbhe as anois.

Tá léaráidí Mathew Staunton speisialta freisin.

Cás aduain an Dr Jekyll agus Mhr Hyde

Robert Louis Stevenson, aistrithe ag Conall Ceárnach
Léaráidí le Mathew Staunton.
In eagar ag Roibeard Ó Conaing.
Cathair na Mart:
Evertype.
ISBN 978-1-78201-075-3 (bog),

08 September 2017

An Mine

Díolaim cuimhneacháin lán eolais is filíochta atá sa leabhar seo. Tugtar an cúlra an cheantair as ar tháinig na fir a scuab mianach a tháinig i dtír den saoil iad i 1917, chomh maith le foinsí na linne agus ó shin ar an eachtra, agallamh leis an t-aon fear a tháinig slán san áireamh.

Tá a stíl agus a dhearcadh féin le léamh ar gach tuairisc acu, a nochtann breis eolais faoi am a scríofa.

Tá dinnseanchas agus filíocht ann.

Tá lear mór grianghraf agus léaráidí.

B'é an mír is mór a fuair mise blas air na athinsint dhrámatúil Ruaidhrí Uí Flaithbhearta (ainm cleite is cosúil) a foilsíodh i Scéala Éireann i 1937.

Tá saibhreas eolais, saibhreas teangan agus staire sna míreanna éagsúla. Foinse luachmhar do staraithe agus lucht éigse.

Tréaslaím a saothar leis an bhfoireann a chuir in eagar é faoi stiúir Lochlainn Uí Thuairisg. Saothar ómóis agus grá cúramach agus scolártha.

An Mine: Sléacht agus Ár i gCois Fharraige
Eag. Lochlainn Ó Tuairisg

Tagairt: 9781784441647 

Ár nÚll laethúil tabhair dúinn inniu

Tá crann úll i ngairdín mo thuismitheoirí, agus bíonn ualach úlla air go hiondúil. Scaití bíonn siad faoi léigear ag bolb an choidlín. Is lú na húlla na úllaí siopa. Bhíodar searbh scaití.
Ach d'itheamar iad, rinne muid pióga as an méid nach raibh creimthe. Rinneamar iarracht bliain amháin subh a dhéanamh, ach is cosúla le mil úll a bhí an toradh. Bhí blas iontu.

Tá sé de nós agam úll in aghaidh an lae a ithe, laethanta oibre ach go háirithe.

Úlla siopa is mó. Is minic díomá orm. Uisciúil. Leamh. Nó bog brúite de bharr easpa cúram. Nó dromchla foirfe agus eithne lofa.

Ach le déanaí chonaic mo nuachar go raibh úlla ar fáil sa Siopa Polannach. (Tá muid ceanúil ar bhianna áirithe ó lár na hEorpa).

Cheannaigh sí slam acu. Táim fíor shásta leo! Úlla atá iontu dáiríre. Blas orthu. Cinnte, is dócha go dtáinig siad thar lear. Ach is annamh úlla na hÉireann ar fáil san ollmhargadh cibé. Agus ní annamh gan ach úlla ón Nua Shéalainn nó ón Meiriceá Theas ar fáil.

Beidh súil in airde agam.

Smailc!

03 September 2017

Marterl

Tá an leac cuimhneacháin seo ar imeall cosáin sa Bhaváir le beagnach céad bliain.
Is as cloch an Biber é, measaim, cnoc a bhfuil déantús ar leith ann, gaineamh agus clocha beaga bruite ina glaoch buan ag an oighear.
Chonaic in áit eile go ndéantaí bró muilne as.
Cuimhneacháin atá anseo ar bheith fear feirme a bhain timpiste dóibh - duine acu sa choill, an fear eile ag baint an fhéir.
Is léir go ndéantar cothabháil ar an leac.
Tá na pictiúir glan glé, peannaireacht cuanna sa scríbhinn.
Is deas go bhfuil a gcuimhne buan. Go rabhadar suaimhneach faoi scáth na Maighdine, mar a ghuítear ar an leac.

01 September 2017

Tubaiste ar an Titanic

Bhí Lá leis na Lochlannaigh ceannaithe agam agus léite le m'iníon, mar sin nuair a chonaic mé an scéal seo a tháinig roimhe croch mé liom ón leabharlann é.

An uair seo nuair a osclaíonn Brídín agus Cormac an doras draíochta (don gcéad uair) aimsíonn siad iad féin ar long mhór ghalánta. Buaileann siad le himirceach óg as Éirinn atá faoin deic, san tríú grád. Is féidir leis na páistí na doirse glasáilte a oscailt, agus bíonn an triúr acu ag baint lán na súil as cuannacht an chéad agus an dara grád.

Diaidh ar ndiaidh áfach tagann siad ar an dtuiscint go bhfuil siad ar an Titanic - agus níos measa fós, go bhfuil briseadh na loinge ar tí tarlú.

Éiríonn leo máthair agus deartháir an chailín ar bhuail siad leo a tharrtháil chomh maith leis an gcailín féin - murach iad bheadh siad féin faoi ghlas!

Agus an teaghlach beag slán ar bhád, cromann siad ar an ndoras draíochta a lorg athuair- agus práinn leis toisc go bhfuil an long ag dul go tóin poill.

Éiríonn leo sa deireadh (ar ndóigh!)

Insint beoga drámatúil, lán sonraí. Lón léitheoireachta!

Tubaiste ar an Titanic
Máire Zepf
Cló Mhaigh Eo

28 August 2017

Opération Anthropoïde

Chonaic mé Breandán Delap ag moladh an leabhar HHhH cúpla uair ar Twitter (agus i gComhar, seans).
Bheartaigh mé mar sin fios a chuir air.  Úrscéal stairiúil atá ann ar an dromchla. Chuir Laurent Binet roimhe scéal na beirte a rinne iarracht Heydrich - fear mór na Naitsithe i bPrág a dhúnmharú. Scéal a fuair greim ar a shamhlaíocht agus é ina chónaí sa tSeicslóvaic.
Ach ní insint dhíreach atá ann. Fite fuaite le heachtraí an scéil tá tráchtaireacht an údair ar an dóigh a chuaigh an scéal i bhfeidhm ar thar blianta fada, na saothair is na háiteanna a cheadaigh sé. An deacracht gan an scéal a chuir as a riocht le samhlaíocht.
An slí a dhíbir Heydrich - a bhfuil níos mó ábhar faoi, ar ndóigh, scéal na beirte a rinne an bheart i leataobh ainneoin a dhícheall.
Léiriú ar sin, teideal an leabhair. Opération Anthropoïde an teideal a roghnaigh an údair, ainm na hoibríochta rúnda faoinar sheol rialtas deoraíochta na Seicslóvaice an bheirt ar ais ó Shasana le buille suntasach a bhualadh (agus fios maith acu go mbainfí díoltas fuilteach amach).
Ró ficsean eolaíochtúil arsa an foilsitheoir. HHhH a rogha siúd - Himmlers Hirn heisst Heydrich (Heydrich is ainm d'inchinn Himmler).

Heydrich in uachtar arís.

Tá torthaí taighde fhada sa leabhar, léargas ar na pearsain, léargas ar a dheacracht úrscéal ionraic staire a scríobh, léargas ar na sluaite gan ainm a bhí páirteach sa bhfreasúra, nach iad laochra aonair a rinne na gníomhartha gaile (ná a d'íoc an praghas)

Bréidín shaibhir de scéal, agus lón machnaimh ar go leor leibhéal.

Táim buíoch do Bhreandán as an nod!

26 August 2017

Gual goidte

Geimhreadh dian iarchogadh. Oíche dhorcha. Gíoscán coscáin. Sleamhnaíonn déagóir mná as dorchadas na coille. Lingeann ar an vaigín. Caitheann oiread guail is is féidir síos. Léimt anuas. Isteach i sac. Thar gualainn atá ag fás. Abhaile go gasta ainneoin tromualach. Bean aosta anois, lorg fós uirthi.

17 August 2017

Conaire Mór

Le déanaí d'fhoilsigh Leabhar Breac athinsint Diarmuid Johnson ar Togail Bruidne Da Dearga.

Níl againn ach leagan sách ársa den mbun scéal faoin Rí óg Conaire, ar den sí a mháthair. Tá geasa éagsúla air, ach diaidh ar ndiaidh fágann cúinsí gan rogha é, agus sáraíonn sé na geasa ceann i ndiaidh cinn. Maraítear é sa deireadh ag díbheirgigh.

Chuir Diarmuid roimhe leagan den scéal a scríobh amhail is dá mbeadh leagan scríofa san 15ú aois bunaithe ar an leagan atá againn, agus athleagan san 18ú aois.

Tragóid gréagach atá san scéal, i. is iad a thréithe féin idir suáilcí agus duáilcí is trúig bháis do Chonaire.

Tá an insint ag Diarmuid bríomhar spleodrach, na tréithe ársa fós ann ach an scéal soléite drámata.

Is fearr an scéal ina thús, dar liom, a óige agus tús a ríocht. Éirí amach na n-óglach atá míshásta le síocháin a réime cionn is gurbh as traidisiún gaiscíoch á fáisceadh iad. A dhrogall an bás a imirt orthu, rud a fhágann díbeartha na díbheirgigh. Cothaíonn siad mioscais thar lear, téann i gcomhghuaillíocht le bithiúnaigh eile agus filleann chun slad a imirt.

I dtreo deireadh an scéil - ag leanacht an bunleagan - gabhann an scéal chun aistíola is áibhéile.

Ina réamhrá luann Diarmuid na laigí san scéal - measaim go raibh sé ag tagairt do na gnéithe seo.

Mar is dual do Leabhar Breac, seod snasta atá sa leabhar. Insint ana sholéite, álainn fiú in áiteanna. Léargas ar ceann d'ár scéalta ársa, a mheabhródh spleodar laochúil na Rúraíochta.

Táim fíor shásta gur cheannaigh mé an bronntanas seo dom féin!

Conaire Mór
Diarmuid Johnson
104 lch;
ISBN 978-1-911363-12-5

03 August 2017

Iomramh Danny

Ó chuir mé aithne air ag Scoil Cheoil an Earraigh, bhí suim spreagtha ionam i scríbhneoireacht Danny Sheehy. Chuir mé fios air, agus léigh a leabhar faoi déanamh naomhóige Fan Inti.

Luath nó mall mar sin bheinn tagtha chomh fada lena thuairisc ar a thuras go hÍoslann is ar ais -
Iomramh Bhréanainn MMXI Ón nDaingean go hÍoslainn

Ach mar gheall ar a bhás tobann ar Chamino na Sáile, chuir mé fios ar an leabhar tríd córas na leabharlanna.

Tugann turas ar luaimh, Ar Seachrán, ón Daingean chun na hÍoslainne agus ar ais creatlach don leabhar. Ach tá i bhfad níos mó i gceist ná tuairisc lom ar imeachtaí an turais. Bhí baill foirne ag teacht agus imeacht, agus caidreamh agus comhluadar ann. Bhuail siad le daoine spéisiúla agus iad ar caladh, scaití agus iad ar foscadh.

Tá codanna den leabhar ar scathán anama Danny iad, sruth chomhfheasa spreagtha ag imeachtaí an lae agus seanchas a mheabhraigh siad dó.

(Tá caint sách minic faoi a chac a bheith air is conas mar a fuair sé faoiseamh!)

Tá cnuasach grianghraf a léiríonn codanna den scéal ag deireadh an leabhair.

Ach is éachtach an cnuasach seachas is deisbhéal, eolas dúlra agus staire, greann agus gean atá idir na clúdaigh.

Leabhar mór téagartha.

Bhí cánóg bhán mar aingeal coimhdeachta ag Danny ar a thuras. Tá súil agam gur thug a aingeal coimhdeachta slán go calafort buan na flaithis í.

Ní bheidh a leithéidí arís ann. Is maith agus is mithid a chuimhne a choinneáil beo, agus is seod a chuid leabhair dá réir.

02 August 2017

East Side Gallery

Bhí an brú ina raibh mé ag cuir fúm i Kreuzberg an-ghar don áit a mbíodh balla Bheirlín. Breis agus fiche cúig bliain níos déanaí tá obair fós ar bun ag tabhairt bonneagar iompar phoiblí na cathrach go dtí an staid réamh chogaidh.

Ba é Warschauer Straße atá i mBeirlín Thoir an stáisiún S Bahn is gaire. Láthair tógála atá ann le mo chuimhne, ach é ag feidhmiú freisin agus go leor trácht tríd.

Chun teacht air bhí orm abhainn an Spree a thrasnú ar an Oberbaumbrücke. Structúr cuanna bríce dearg a tógadh ag deireadh na naoú aoise déag. Bóthar thíos, cosán faoi dhíon agus an U Bahn (atá os cionn talún scata áit i mBeirlín) ós cionn cloigne na gcoisithe.

Tá an droichead atógtha le fada, agus an U Bahn ag feidhmiú arís. (Chuaigh mé air babhta amháin ach níorbh fiú dáiríre do stáisiún amháin).

Ar bhruach thoir an abhainn tá giotaí de Bhalla Bheirlín fágtha. Nuair a tháinig mé go Beirlín i dtosach i Deireadh Fómhair 1990, trí lá roimh athaontú na tíre, bhí go leor leor den mballa (balla dúbailte don gcuid is mó) ina sheasamh thart ar Bheirlín. Bhí riamh go leor ealaíona agus graifítí ar an taobh thiar.

Ach níorbh fhada go raibh sé scuabtha chun siúl ag na Mauerspecht ( cnagairí balla) a bhris píosa as mar cuimhneacháin dóibh féin nó le díol le turasóirí. Agus ag an gcomhairle cathrach. (Tá amhras orm faoi na giotaí daite stroighne a díoltar le turasóirí - shamhlóinn go bhfuil i bhfad níos mó díolta ná bhí riamh sa bhalla).

Go deimhin, baineadh preab as daoine a ghasta is a d'imigh an balla as. B'éigean atógáil a dhéanamh ar stráice de ag Bornholmer Straße  - an balla dúbailte, túr faire, na bobghaistí - le go mbeadh cuimhneacháin ceart ar an uafás.

San eadarlúid idir oscailt an bhalla agus athaontú na Gearmáine ghabh ealaíontóirí ó ar fud na cruinne seilbh ar an stráice cois Spree lámh leis an Oberbaumbrücke agus chruthaigh dánlann faoin aer. Fuair go leor de na híomhánna stádas íocónach go gasta - an Bhráthairphóg idir Brezhnev agus Honecker, nó Trabant ag réabadh a bhealach go saoirse tríd an balla.

Bhí cuid den ealaíon síonchaite go maith, agus rinneadh é athnuachan roinnt blianta ó shin.

Ó tharla mé lámh leis, shiúl mé an balla. Tá stáisiún Ostbahnhof ag an deireadh eile.

Tá saothair áille meafaracha le feiceáil ann. Chuir sé ionadh orm áfach a smeartha le graifítí gan dealraimh atá codanna de.

Is fiú roinnt ama a chaitheamh ann ar do mharana. Tá go leor teachtaireachtaí sna múrphictúir éagsúla.

Tagairtí sa cheann thíos do na Wendehälse, i. Iadsan a d'athraigh tuairimí go gasta leis an athaontú. Bhí go leor a chreid san eadarlúid go bhfeadfaí sóisialachas daonlathach daonna a bhunú san DDR tar éis titim an bhalla agus a shíl gur díoladh amach iad. Siombal agus tróip an banana d'earraí tomhaltais a bhí gann san Oirthear.

01 August 2017

Neimheadh stroighne

Bhí mé ag turasóireacht agus ag airneán an cúpla lá a chaith mé i mBeirlín ar na mallaibh. Is mó rud athraithe agus tógtha ó na 1990í nuair a bhí cónaí orm ann.


Ina measc an 'Cuimhneachán ar Giúdaigh na hEorpa a dúnmharaíodh'. 


Tá sé i ngiorracht cúpla céad méadar de Gheata Brandenburg. 

Faiche cearnach. Cuaillí ar airde éagsúla. An talamh mar a bheadh maidhmeanna ollmhóra reoite. 

Cinnte, áit a mbíonn déagóirí ag crochadh thart. Agus leanaí ag imirt folach bíog is ag rásaíocht idir na cuaillí. 

Mar sin féin, mhothaigh mé sollúntacht agus mé féin á shúil. Naofacht. 

Mheabhraigh na cuaillí Birkenau dom, an ollchampa in Auschwitz áit nach bhfuil fágtha de na beairicí ach na simléar, péire ar phéire thar achar fairsing folamh. 

Tá iarsmalann ann freisin. Ach ba leor agam mo smaointe agus m'eolas. 

Is mithid cuimhneamh. 


https://stiftung-denkmal.de/startseite.html



Beatha Mhuire - agus Éamon Dearbhóir

Bhí na taobh altóir in Eaglais Mhuire an Bantiarna Chaoin go hálainn. (Níl mo chuid grianghraf sách maith!)

Ar chlé léirítear saol Mhuire óna giniúint gan smál go corónú sna Flaithis.

Ar dheis bhí painéal de ríthe - Críost, Dáibhí, Seosamh. Muire freisin. Agus Éamon Dearbhóir, Rí Shasana. B'ionadh liom Naomh Sasanach i lár Bheirlín, agus chuir mé ceist ar an sagart tar éis Aifreann. Is amhlaidh go raibh Eduard i measc na deontóirí a bhronn an t-airgead chun an Eaglais a thógáil.

31 July 2017

Ecclesia et Synagoga

Ba chathair Protastúnach Beirlín faoi na Kurfürsten ( prionsaí a thogh an Impire). Bhí teannas ann idir an Rítheaghlach a bhí Cailvíneach, agus an daonra a bhí Liútarach. Bhí siar is aniar ann, agus gluaiseachtaí aontaithe. Is beag spás áfach do Chaitlicigh. Agus an Gründerzeit faoi lántseoil áfach ag tús an chéad seo chaite thosaigh cosmhuintir caitliceach ag teacht isteach sna plódcheantair, Kreuzberg ina measc.

Bíonn na hEaglaisí Chaitliceacha a tógadh san ré sin i bhfolach i measc na dtithe. Uaireanta is an balla tosaigh céanna atá acu agus na tithe béal dorais, scaití bíonn eaglais le cruth sách traidisiúnta folaithe i gclós cúil.

Bhí an séipéal a d'éist mé aifreann Domhnaigh i Kreuzberg - Eaglais ár mBantiarna Chaoin - suntasach ar go leor bealaí.

Ní raibh sé le feiceáil ach nuair a bhí tú i do sheasamh díreach ós a chomhair.

Tógadh i 1910 é le cuidiú deontóirí saibhre, mar bhí lucht an pharóiste beo bocht. Ach is i stíl a rinne aithris ar na meánaoiseanna atá sé tógtha, stíl nua Rómhánúil.

Tá athnuachan déanta le déanaí air, agus cuma maith air cé go bhfuil an cloch tar éis fulaingt de bharr na haimsire agus salachar na cathrach.

Ar dhá thaobh an dorais tá íomhánna a raibh léite agam fúthu, ach nach raibh feicthe agam cheana - eadhon an Eaglais buacach agus an sionagóg cloíte. Íomhánna a bhí coitianta sna meánaoiseanna, agus a chuir faraor leis an frith Ghiúdachas, ag lochtú na nGiúdach as droim láimhe a thabhairt don slánaitheoir. Rud a raibh a chuid féin den locht air chun an bealach a réiteach don uileloscadh. Seachas na híomhánna a bhaint agus an stair a shéanadh, tá fógra mínithe crochta ag an gcomhairle paróiste, maille paidir Naoimh Eoin Póil um leorghníomh sna peacaí i gcoinne na nGiúdach.


SO36

Bhí cúpla oíche le caitheamh agam i'm aonair i mBeirlín roimh dul ar aghaidh ó dheas. Bhí mé ag lorg loistín measartha saor agus lárnach chun go mbeadh ar mo chumas dul ar thraein maidin Domhnaigh gan aon stró ró mhór. Fuair mé leaba i seomra seisear ar 25€ san oíche. Sa bhrú Die Fabrik (an monarcha) i Kreuzberg.
Ceantar ar leith ab ea Kreuzberg le fada. Buailte suas ar an mballa, tráth dá raibh. Cliú an bhaoil, an Boihéime, an fhiántais.
Is minic go mbíonn agóidí foréigneacha ann ar lá  Bealtaine, abair.
Tá dlús níos airde ag an bpobal eachtrannach ann freisin.
Bhí mé idir dhá chomhairle dá réir faoi an sáimhe codlata a bhainfinn amach i gcroílár áit chomh spleodrach!
Foirgneamh bríce dearg an monarcha athchóirithe. Bhí an suanlios ina raibh mé ar an gceathrú urlár. Mar is minic i mBeirlín bhí an foirgneamh tógtha thart ar chúpla clós, agus an seomra áirithe seo san cuid idir dhá chlós. Bhí na fuinneoga oscailte de bharr an teasa, ach bhí an seomra mór agus trí chinn de bhuncanna dúbailte scaipthe ann. Bhí sé ciúin agus aerach. (Maith go leor, is ag a sé ar maidin a d'fhill sciar de na haíonna eile ón siamsaíocht lasmuigh).
Mar sin, ainneoin mé a bheith i gcroílár an spleodar, fuair mé oíche mhaith codlata. Bhí seomra folctha glan ar an dorchla.
Ní raibh bricfeasta san áireamh sa phraghas, ach bhí sé ar fáil ar phraghas réasúnta sa chaifé ag dul leis. Agus cibé bhí an sráid plódaithe le bialanna ó gach tír fén spéir. Thug mé suntas don líon bialanna a bhí ag tairiscint bia véigeanach. Ní lia duine ná toighis ach shamhlóinn go raibh sású gach toighis laistigh de shiúl cúig nóiméad ón áit.

Tá seomraí teaghlaigh ar fáil acu freisin, dóibh siúd nach mian leo dul sa bhfiontar le suanlios agus seomra folctha roinnte. Agus seomraí atá teoranta do mhná.

Loistín fiúntach ar an bpraghas, i gceantar spleodrach, lárnach.

30 July 2017

Cois Loch na Coillearnaí

Limistéar chosanta
Bhí muid gar do Bheirlín ar saoire i mbliana. 

Ócáid teaghlaigh a thug ann muid - seachnaímid an Mór Roinn sa bhrothall go hiondúil! Ní raibh spás dúinn i dteach mo mháthair céile, mar sin bhíomar ag cuir fúinn in ionad áineasa óige. Bhí árasán beag ann againn agus bhí proinnteach ann inár bhfuair muid bricfeasta. 

Ní rabhamar cinnte cad a bheadh romhainn in áit atá ar fáil do ranganna scoile agus grúpaí óige dá dturais - ach bhí KiEZ Hölzerner See ana dheas. 

Cé go raibh go leor grúpaí ann san tréimhse ina raibh muid ann, ó leanaí Kindergarten go déagóirí agus aosánaigh, bhí an áit sách mór go raibh sé ciúin agus suaimhneach. Bhí roinnt teaghlaigh - nó grúpaí teaghlaigh - an stopadh ann freisin.
Tá an t-ionad lonnaithe cois locha i lár coille. 
 Abhantrach an Dahme agus an Spree atá sa cheantar, áit a bhfuil go leor locha ach go bhfuil an talamh féin gainmheach neamhthorthúil. Tá go leor de faoi choillte, coillte atá in úsáid le céadta bliain ar bhonn tráchtála - idir adhmaid agus seilg. Bhí an tseilg faoi smacht uaisle agus ina dhiaidh sin na húdaráis cumannacha ach anois is sealgairí aonair is mó a bhfuil réimse áirithe acu chun seilge - toirc, fianna agus araile ann. Uaireanta is coill giúise ar fad a fheictear - de bharr go bhfásann siad gasta ainneoin drochthalamh. Ach bhí na coillte a chonaic mé measctha go maith, dair agus béithe ann i gcnapanna.
Fontane, uilíoch
Is fada - ó tharla an áit a bheith gar do Bheirlín ach go háirithe - daoine ag súil sa cheantar, agus tá go leor cosáin marcáilte. Luaitear cuid mhór acu leis an scríbhneoir Theodor Fontane, a scríobh cúig imleabhar lán staire agus seanchais faoina shiúlta féin sna coillte agus cnocáin. (Tá úrscéalta leis léite agam, ach níor léigh mé na siúlóidí, fós).  Is iomaí cosán luaite leis, agus ó tharla nach raibh teach mo mháthair céile ach 5 km ón ionad, shiúl mé ann cúpla uair ar cosáin. (Poitigéir ab ea é i thús a shaol oibre agus is iomaí Fontaneapotheke a fheictear cé nach bhfuil na poitigéirí gaolta leis in aon chor).
Eangaigh Iascaireachta
Siléar d'Ialtóga
Ní fhaca mé mórán d'ainmhithe na coille ar mo shiúlta - seachas sionnach cúramach amháin. Chonaic mé go leor boscaí nide ar leith - d'ialtóga - agus in áit amháin an siléar seo ar chlé. Tá cineál simléar ann chun na hialtóga a scaoileadh isteach is amach. Go deimhin chonaic mé féin is m'iníon ialtóg i lár an lae ghil; bhí sé ag eitilt thart an ionad snámha cois locha ainneoin scata leanaí glóracha!

Bhí go leor, leor ciaróga, peileacáin agus go háirithe snáthaid mhóra i suaimhneas na coille - cuid de na snáthaid ana mhór ar fad agus iad ar dhath gorm miotalach nó dubh agus buí. (Ach bhíodar ró luaineach chun go n-éireodh liom pictiúr a fháil!)
Cosán coille
Thug muid faoin loch uair amháin ar canú oscailte - ach bhí siotaí gaoithe ann agus bhí saothar orainn ag tabhairt an bád ar ais chun an ionaid! Mar chuid den gceiliúradh chaith muid tamall ar bhád ar na locha, caife agus cistí (agus roinnt fíon súilíneach) againn agus muid ag baint lán an dá shúil as an dúlra. Bhí broighill, corr éisc agus go leor cineálacha géanna le feiceáil. Bíonn iascach ar bun freisin sna locha agus bhí na heangaigh le feiceáil agus ribíní geala ag crochadh astu chun rabhadh a thabhairt do bháid fanacht amach uathu.
Ceantar turasóireachta atá ann, agus go leor báid de gach cineál ar chíos, agus ionad fearacht an chinn ina rabhamar ann. I ré an DDR b'iad na monarchan a bhí i bhfeighil ar a leithéidí a chuir ar fail dá bhfoirne - agus tráth dá raibh is d'Enver Hoxha a bhí an campa ainmnithe - ceannaire cumannach Albánach. D'fhoghlaim mé é sin ó fógra eolas turasóireachta a raibh scata acu timpeall an cheantair. Bhí na húdaráis ag baint feidhm as sean chartaí poist ó na 1930í nó roimhe. Tógadh fráma adhmaid chun an radharc a cheapadh mar atá sé anois, agus bhí fógra eolais leis an sean phictiúr in aice leis agus eolas faoin gceantar.

Áit taitneamhach suaimhneach a bhí ann chun cúpla lá a chaitheamh ag siúl is ag ligeann scíth. (Agus bhí an bhricfeasta a bhí ar fáil fairsing ilchineálach blasta - cad cineál ispín agus cáis, scata iógairt, go leor aráin éagsúla, torthaí...)
Fógra
Cárta poist, anallód

26 July 2017

Ola camhraithe

Deireadh an cogaidh. Dhíbir na Rúisigh na comharsan. Cead fanachta acu, thíos staighre. A hAthair ar liosta dubh an réimis teipthe. Oifigigh thuas. Mongólach téagartha. Fear an GPU. Ná feic faic! Ná clos faic! Plúr is ola bronnta. Ola camhraithe. Déan blini! Ith linn iad!
Col aici le hola ó shin.

24 June 2017

Witiko

Ceann de mhórshaothar Adalbert Stifter is ea Witiko, ina shamhlóinn sé saol bhunaitheora sliocht uasal de chuid na Boihéime sna meánaoiseanna, a ainmníodh as.
Bhí a leithéid de dhuine ann, mar sin, agus Vítek z Prčice. Ach go bhfios dom is samhlaíocht ar fad, bunaithe ar roinnt fíricí faoi cathanna, ríthe agus prionsaí an úrscéal.
Mion-uasal ar bheagán maoine é Witiko ag tús an scéil, a athair básaithe, é ag filleadh ar a fhód dúchais tar éis oiliúint i bPassau na Baváire. Ag tús saoil, each agus culaith leathair aige.
Fán mbealach buaileann sé le hainnir de uaisle na Baváire agus ón bpointe sin ar aghaidh tá snáithe de thochmhairc séimh cúirtéiseach sa scéal, i measc comhairlí, cathanna agus eachtraí.
Mar is dual do Stifter, is go mall réchúiseach séimh a ghluaiseann an scéal ainneoin eachtraí ina bhfuil maithe agus móruaisle uaibhreacha sáite - ach cosmhuintir agus ceardaithe na coille freisin.
Tugann sé ana bhéim don gcúirtéis, don deasghnáth, le mion cur síos ar chomhráití sollúnta.
Éiríonn le Witiko muinín muintir na coille a bhuachan, agus muinín a phrionsa. Glacann sé páirt in imeachtaí corraitheacha a eascraíonn as bás luath a phrionsa agus streachailt don ríocht.
Déantar ceannaire catha de, agus faigheann sé maoin agus onóir - rud a fhágann gur nuachar a diongbhála é dá rúnsearc, agus bíonn deá chríoch ar a shuirí.
Tá an scéal reicthe go mion, ó cábáin coille go cúirteanna Prág. Eachtraí agus comhráití. Greann, gean agus gaisce.
Mhothófá go raibh tú i láthair, i measc pobal na coille agus i láthair prionsaí, easpaig agus an impire féin- sa Bhoihéim, sa Bhaváir agus go geataí Milano fiú!
Úrscéal a thugann blaiseadh de stair lár na hEorpa, na náisiún fite fuaite le chéile míle bliain ó shin.
Tá clú ar Stifter as an mion chuir síos ar an dúlra, agus tá go leor de sin ann freisin. Ach go háirithe ar an gcoill ar theorainn na Boihéime, na Baváire agus na hOstaire as ar fáisceadh é féin.
Shiúl mé féin cuid dá Heimat blianta fada ó shin. Bhí sé i gceist agam athchuairt a thabhairt ar a mbliana, ach d'fhág mé ró mhall é lóistín a eagrú.
Beidh deis eile ann le cúnamh Dé. Is dócha cibé nach é brothall samhraidh lár na hEorpa an uain is oiriúnaí do siúlóidí fhada!

20 June 2017

An bhfuil Teacht Aniar i ndán don nGaeltacht?

Nílim ceanúil ar bhrothall, mar sin  níorbh íobairt mhór orm teitheadh isteach i seomra cruinnithe i mBuswells mar a raibh comhdháil de chuid Teacht Aniar ag cíoradh na ceiste 'Cá bhfuil ár dtriall?', ceist faoin nGaeltacht a eascraíonn as an titim i líon na gcainteoirí a léirigh an daonáireamh deireadh.
B'é Conchúr Ó Giollagáin a chuir tús le himeachtaí. Cassandra na Gaeltachta é Conchúr. (Thug Cassandra na Traoi droim láimhe do mhiangas Apollo. An díoltas a bhain sé amach ná go mbeadh bua na fáistine fíre aici, ach nach gcreidfí í).
Bhí mórán suntasach ina chuid cainte. Tá daonra na Gaeltachta ag titim, sna háiteanna is mó a tharla titim i measc líon na gcainteoirí, cé gur treise an titim i líon na gcainteoirí. Tá an titime sa daonra níos láidre i measc daoine sna fichidí, i. an dream atá de dhíth ar phobal ar bith chun iad féin a bhuanú. Níl aon cheist ach oiread go bhfuil an ceart aige nuiar a deir sé go bhfuil cur chuige an stáit agus na heagraíochtaí dírithe ar an bhfoghlaimeoir Gaeilge. Ní hionann riachtanais mo leithéidí, atá ag maireachtáil i bpobal agus saol gairmiúil Béarla, agus riachtanais an duine atá i bpobal Gaeltachta ag iarraidh saol gairmiúil éigin a bheith acu. Agus ó thaobh beatha na teangan de is tábhachtaí go mór go mbeadh pobal bríomhar Gaeltachta ann ná go mbeadh teacht ag mo leithéidí ar an mbeagán seirbhís stáit a bhainim feidhm astu, as Gaeilge.
Níl aon cheist ach gur céim chun cinn an polasaí oideachas Gaeltachta, a aithníonn go bhfuil an difríocht sin ann.
Tá Ó Giollagáin ag moladh Beartas Úr le fada, ag éileamh go mbeadh tacaíocht intleachta agus acadamh ag an nGaeltacht - agus bhí cáineadh ghéar aige don laghad aird a thugann na hOllscoileanna do cheisteanna pobail le hais a bhfócas ar spéiseanna scoláirí aonaracha i ngéithe den litríocht.
Thug Aoife Ní Sheaghda, atá bainteach leis an bpleanáil teanga i gCorca Dhuibhne a léargas siúd ar an gceist. Ina measc na fadhbanna a eascraíonn as na riachtanais éagsúla atá ag an bpobal láidir Gaeltachta laistiar den Daingean le hais na pobail lastoir atá sa Ghaeltacht Oifigiúil ach ina bhfuil an teanga tanaithe le fada. An drogall a bhíonn ar thuismitheoirí atá ag tógáil clainne le Gaeilge a mianta agus a riachtanais a chuir in iúl laistigh de phobal nach bhfuil ar aon fhocal leo. Uaigneas an leanbh a thógtar le Gaeilge sa bhaile ar scoil nó réamhscoil ina bhfuil a chomh-bhádóirí níos compordaí le Béarla. (Taithí pearsanta agam féin ar sin - ní raibh Béarla ag mo mhac is sine nuair a thosaigh sé ar an nGaelscoil, agus bhí frustrachas air dá bharr - ní hamháin nach raibh sé ar a chumas labhairt le gasúir san eastáit, ach bhí roinnt den mbrú céanna ar scoil)
Luaigh sí an easpa tacaíochta do ghasúir ó aois 9 amach - (tá scéim ana éifeachtach "Tús Maith" i gCorca Dhubhne do theaghlaigh níos óige, d'fhreastail mé féin ar ócáid Samhna dá gcuid.). Molann sí go mbeadh campaí samhraidh ann do óige na Gaeltachta (tá go pointe) agus go mbeadh gné saibhriú teanga agus cur le muinín na ngasúir ina dteanga mar dhlúthchuid de sin.
Níl aon amhras orm ach gur fíor di go mba cheart na hiarrachtaí a dhíriú ar na teaghlaigh atá ag tógáil clainne le Gaeilge - tuismitheoir amháin ar a laghad nach labhraíonn ach Gaeilge leis na leanaí, agus gach iarracht a dhéanamh breis daoine a mhealladh isteach san rannóg sin.
Rinne Julian de Spáinn cosaint láidir ar fheachtasaíocht an Chonartha agus na grúpaí atá siad ag comhoibriú leo. Luaigh sé a gcomhoibriú le Guth na Gaeltachta le cur i gcoinne an Bord Snip Nua, a rinne maolú ar an mbagairt a d'eascair as an mBord Snip Nua agus a chaomhnaigh Údarás na Gaeltachta agus Neamhspleáchas an Choimisinéara. (Níor luaigh sé go bhfuil Guth na Gaeltachta balbhaithe ó shin, na hurlabhraithe is éifeachtaí acu ina dtost de bharr an gobán a chuireann post stáit ina mbéal). Measaim áfach, ainneoin fiúntas obair an Chonartha, gur threisigh sé pointe Conchúir, i. go bhfuil na heagraíochta níos fóintí don nuachainteoir seachas do phobal na Gaeltachta.
Tá Teacht Aniar ann le cúpla bliain anois, agus ón tús is é an fhís atá acu an Ghaeilge agus an nGaeltacht a chuir chun cinn, gan spleáchas ar an Stáit. Tá go leor machnaimh déanta acu, agus go leor imeachtaí plé eagraithe acu. (Rud atá ana thábhachtach dar liom na go bhfuil torthaí an phlé sin foilsithe i bhfoirm leabhair. Ach is deacair teacht ar na leabhair céanna ceal an chineál forais acadúil a raibh Conchúr ag trácht air) Leag Breandán Mac Cormaic an fhís amach arís, agus béim aige ar an bhfíric nach leoir do na Gaeil a bheith ag caint le Gaeil eile faoin nGaeilge, gur gá fís na Gaeilge a bheith leabaithe i bhfís níos leithne don bpobal i gcoitinne. Luaigh sé saothair éagsúla Finbarr Ó Brolcháin go moltach, cé go mothaíonn sé go bhfuil siad Útóipeach go pointe. Mhol sé dul chun cinn eagraíochta pobail ó thuaidh a leabaigh ceist na Gaeilge i bhforbairt pobail níos leithne.
Tá sé i gceist ag Teacht Aniar dul i ngleic leis an dúshláin is mó atá romhainn faoi láthair, i. ceist na héiceolaíochta. (Is fiú cuimhneamh air go bhfuil mórchuid den nGaeltacht cois cósta agus faoi bhagairt ar leith ag an bhforthéamh dhomhanda dá réir, gan trácht ar an ngéarchéim san iascach)
Bhí cainteoir ann ó Misneach, ach ós rud é go raibh iarrtha ag Raidió na Life orm páirt a ghlacadh i gclár plé faoi bhás Helmut Kohl ní raibh deis agam a chaint a chlos, agus ní raibh mé i láthair do mórchuid den bplé oscailte ach oiread.
Bím idir dhá chomhairle faoi ócáidí mar seo; ní dócha go réitíonn plé i seomraí óstáin mórán. Ar an lámh eile, cuireann daoine aithne ar a chéile agus is féidir go n-éascródh gníomh as an aithne. Agus faigheann daoine atá i mbun gnímh ardán agus éisteacht, rud a chuidíonn dar liom le misneach a thabhairt dóibh go bhfuil obair fiúntach ar bun acu.
Mé féin is measa i mbun gnímh, ní mór dom a admháil - ró ghafa le gnáth saol an tuismitheora agus sclábhaí pá. Tá ana mheas agam orthu siúd a chuireann rudaí ar bun, a bhfuil an misneach iontu dul sa bhfiontar.